Hoe is het om een duif te zijn in Salzburg? Dat vroeg ik me telkens af als ik weer een teken aan de wand las. Thomas Nagel vroeg zich in zijn beroemd geworden essay What is it like to be a bat af hoe het is om een vleermuis te zijn. Hij concludeerde dat een mens dat nooit zal weten, want die mist het subjectieve bewustzijn dat uniek is voor de ervaringen die ontstaan in een vleermuizenlichaam en bijbehorende manieren van in de wereld zijn.
Nou Thomas, spreek voor jezelf. Ik denk dat we misschien niet helemaal maar best iets kunnen bevatten van hoe het is om een vleermuis te zijn. We hoeven hiervoor alleen maar de focus te verleggen van de essentie van het vleermuis-zijn naar de specifieke omstandigheden van deze of die vleermuis. Er is namelijk geen view from nowhere, zoals je later terecht betoogde, en daarmee ook geen filosofisch valide argument om de vleermuis vanuit een dergelijk perspectief te benaderen. In andere woorden: we moeten ons, om ons een andere manier van bewustzijn voor te stellen, niet als observator van buitenaf opstellen (en dan logischer-duhuh-wijs concluderen dat we niet in de huid van die ander kunnen kruipen), maar proberen te vatten hoe het voor de ander is om met ons te maken te hebben. In plaats van onszelf weg te poetsen (from nowhere te maken), moeten we ons richten op de daadwerkelijke interacties die de relationele dynamieken van ons-en-de-ander creëren en onderhouden. Om iets van duif-zijn in Salzburg te snappen, kunnen we ons dus richten op hoe mensen in Salzburg met duiven omgaan en dat volgt dan weer uit hoe ze duiven waarderen. Dat blijkt nogal wisselend, zoals ik met een paar beelden zal illustreren.
Een manier om duiven te waarderen is met afkeer. Duiven vormen dan een overlast die je wil bestrijden. Op bovenstaande bus zie je een scène die aan Miami Vice doet denken (vooral in de Duits nagesynchroniseerde versie van Vorsicht Sonny, er hat eine Kanone) en de duiven worden voorgesteld als criminele straatbendes die de stad dreigen over te nemen; maar gelukkig is daar de mens met een ferme halt. Licht overdreven natuurlijk, maar wel wordt enigszins voorstelbaar hoe het is om met deze Abwehr van doen te hebben en ook hoe het is om niet welkom te zijn.
Hoe anders is dat verderop in de stad! Hier geen gangsta-duif maar eentje die oproept tot vriendschap. Nu is het zo dat een dergelijke uitnodiging vaak ook enigszins haar eigen noodzaak verhult. Aan deze uitgestoken vleugel gaan dus waarschijnlijk de nodige Abwehrmassnahmen vooraf. Laten we aannemen dat duiven niet (op deze manier) aan street art doen. We kijken dus naar het bewijs van een pleitbezorger. Blijkbaar zijn niet alle mensen het eens met hoe duiven in Salzburg worden bejegend. Wat het beeld dus vooral laat zien is dat duiven ook medestanders onder de Salzburgers hebben.
Goed, we hebben dus voor- en tegenstanders van duiven in Salzburg. Er zijn ook wat gemengde boodschappen. Het was een duif die in de zondvloed naar de ark terugkwam met een olijftak en daarmee de boodschapper werd van weer vaste grond onder de voeten. Dit goede nieuws wordt hier wel in beeld gebracht, maar de boodschapper is toch niet welkom. Om potentiële duivenfans niet te schofferen wordt een positieve karaktertrek, de nieuwsgierigheid van duiven aangehaald. Dit een wat vreemd staaltje victim blaming laat zien hoe de duif toch niet geheel vogelvrij verklaard is in Salzburg. Je kunt er blijkbaar op voorhand niet van uitgaan dat het algemene (of vooral toeristische) publiek anti-duif is.
Al met al heb ik weinig duiven gezien in het centrum van Salzburg. Als weisse Taube mag je je naam geven aan een hotel, maar hoor je er alleen in metalen aanwezigheid bij. Is de conclusie dat een duif zijn in Salzburg een vooral negatieve, moeilijke ervaring is?
Ik heb daarvoor het Stadttaubenmanagement van Salzburg geraadpleegd. Het doel hiervan is “langfristige und tierschutzgerechte Lösung für das Zusammenleben von Mensch und Tier im urbanen Raum.” Langdurig en met het oog op dierenwelzijn wil Salzburg met duiven samenleven door hen op sommige plekken te weren met een verscherpt voederverbod (boete vanaf 1.000 euro), het weghalen van eieren en met netten en stalen pinnen bij gebouwen. Zo wordt gewerkt aan een “Stadtverträgliche Tauben-Population”, een duivenpopulatie die past bij de draagkracht van de stad. Deze draagkracht wordt berekend in schoonmaakkosten. De ambtelijke waarde van de Salzburger duif is euro per kuub poep. Terug naar het dierenwelzijn: in aanvulling op duifvrije plekken komen er grote tillen waar deze vogels dan wel terechtkunnen. Deze zullen geplaatst worden op ongeveer 200 meter van bestaande zwermen. Daar worden tegen zorg dan wel hun eieren voor dummies omgeruild.
Hoe is het dus om duif te zijn in Salzburg? De in het beleid aangehaalde duivendraagkracht van de stad is natuurlijk geheel en al vanuit de Salzburger mens geredeneerd. Daarin lijken Reinheit en Sauberheit doorslaggevend. Ik wil best geloven dat duivenpoep overlast geeft, maar vind het een wat duifonwaardige reductie om die als enige maat voor de waardebepaling te nemen (er zijn mensen die genieten van duiven of zich niet aan hen storen). Andere soorten en hun relaties met duiven zijn niet in aanmerking genomen. De waarde van de duif in de stedelijke ecologie is onzichtbaar.
Natuurlijk duivengedrag wordt ontmoedigd en dat zal geen duif ontgaan. Tegelijkertijd lukt het duiven aardig om zich in Salzburg te handhaven. Duiven zijn rotsvogels, ze komen hoger dan welke eierdief dan ook. En het zijn cultuurvolgers, ze passen zich met andere woorden aan ons en onze cultuur aan. Daarom zullen ze ook wel hun manieren vinden om beleid te overleven.
Object zijn van beleid? Een duif zijn in Salzburg is misschien niet zo anders dan er mens te zijn.